Zertarako balio dute aldagaiek? - Hezkuntza Datuak Aztertzen

Errealitatea ezagutu nahi dugunean, datuak bildu eta aztertu behar ditugu. Horretarako, aldagaiak erabiltzen dira.

Aldagaia: Errealitatearen analisi egokia egiteko neurtu daitekeen edozein ezaugarria. Interpretazio zuzena egiteko, aldagaiaren izaera ondo ezagutu behar da.

Datu motaren arabera¶

Bi bloke nagusi daude, eta bakoitzak analisi deskriptibo eta inferentzialetan erabili daitezkeen teknikak baldintzatzen ditu.

Aldagaiak — Figure 1:Ikerketaren aldagaiak datu motaren arabera

Aldagai kategorikoak¶

Ezaugarri kualitatiboak neurtzen dituzte; balioak kategoriak dira, ez kantitateak.

Aldagai Nominala: Ordenarik gabeko kategoria da. Ez dago hierarkiarik balioen artean. Adib.: Ikasgaia, herrialdea, generoa.
Aldagai Ordinala: Ordena logikoa dauka, baina balioen arteko tartea ez da konstantea. Adib.: Gogobetetze-maila, hezkuntza-maila.

Nominalak

Ordenarik gabeko kategoriak. Ez dago hierarkiarik.

Ikasgaia (Matematika, Historia…)
Generoa, herrialdea

Deskribatzailea: frekuentzia-taulak, bar-plot

Inferentziala: Chi-karratua

Ordinalak

Ordena logikoa bai, baina tarte ez-konstantea.

Gogobetetze-maila (1 = gutxi · 5 = asko)
Hezkuntza-maila (LH, DBH, Batxilergoa)

Deskribatzailea: proportzioak, bar-plot

Inferentziala: Chi-karratua

Aldagai zenbakizkoak¶

Balio kuantitatiboak dituzte; eragiketa matematikoak aplikatu daitezke.

Aldagai Diskretua: Zenbaki osoak soilik har ditzake; normalean kontaketa baten emaitza da. Adib.: Ikasle-kopurua, galdera-kopurua.
Aldagai Jarraitua: Tarte baten barruan edozein balio har dezake, desimalak barne. Adib.: Azterketa-denbora, pisua, tenperatura.

Diskretuak

Zenbaki osoak soilik; kontaketa baten ondorio.

Ikasle-kopurua klase batean
Galdera-kopurua test batean

Deskribatzailea: batezbestekoa, mediana

Inferentziala: T-test, ANOVA

Jarraituak

Tarte baten barruan edozein balio (desimalak barne).

Azterketa-denbora (minutuetan)
Pisua (kg), tenperatura

Deskribatzailea: histogramak, desbideratze estandarra

Inferentziala: korrelazioa, erregresio-analisia

Funtzioaren arabera¶

Aldagaiek ikerketa-ereduan betetzen duten rola ere sailkatu daiteke.

Aldagai Independentea: Menpekoan eragina izan dezakeen faktorea; ikerleak manipula dezake. “Zergatik?” galderari erantzuten dio. Adib.: Ikasketa-metodoa $(X)$ .
Aldagai Menpekoa: Ikerketaren emaitza; beste aldagaiek eragiten diotena. “Zer gertatzen da?” galderari erantzuten dio. Adib.: Azterketako nota $(Y)$ .
Koaldagaia: Ereduan kontrol gisa sartzen den aldagaia, efektu nagusia garbiago neurtzeko. Adib.: Aurreko ezagutzak $(C)$ .
Aldagai Mediatzailea: $X$ eta $Y$ arteko harremana azaltzen duen mekanismoa. “Nola” gertatzen den erantzuten du. Adib.: Ikasketa-estrategiak $(M)$ gamifikazioaren eta notaren artean.
Aldagai Moderatzailea: $X$ – $Y$ erlazioaren indarra edo norabidea aldatzen duen aldagaia. “Noiz” edo “norentzat” zehazten du. Adib.: Motibazioa $(W/Z)$ .

Table 1

Table 1:Aldagai motak funtzioaren arabera

Aldagai mota	Zer da?	Adibidea
Menpekoa $(Y)$	Aztertzen den emaitza; beste aldagaiek eragiten diotena	Azterketako nota
Independentea $(X)$	Menpekoan eragina izan dezakeen faktorea; ikerleak manipula dezake	Ikasketa-metodoa
Koaldagaia $(C)$	Kontrolatu beharreko faktorea, emaitzak ez distortsionatzeko	Aurreko ezagutzak
Mediatzailea $(M)$	$X$ eta $Y$ arteko mekanismoa bitartekatzen duena (“nola”)	Ikasketa-estrategiak
Moderatzailea $(W/Z)$	$X$ – $Y$ erlazioaren indarra edo norabidea aldatzen duena (“noiz”)	Motibazioa

Aldagaiak izendatzeko urrezko arauak¶

1. Beti letra batekin hasi

Aldagai baten izena inoiz ez da zenbaki batekin hasi behar.

❌ Okerra
1adina
2024_notak

✅ Zuzena
adina
nota_finala

Zergatik?
Programa estatistiko askok zenbaki batekin hasten diren izenak balio matematiko edo errore gisa interpreta ditzakete.

2. Espaziorik EZ erabili

Aldagaien izenetan ezin dira espazioak erabili.

❌ Okerra

ikasle adina
nota media
ikasketa orduak

✅ Zuzena

ikasle_adina
nota_media
ikasketa_orduak

💡 Irtenbidea:
Erabili beheko gidoia (_) hitzak bereizteko.

3. Ez erabili karaktere berezirik

Karaktere bereziek arazoak sor ditzakete programa estatistikoetan.

❌ Okerra

nota%
urteañ
motibazioa?
nota-finala

✅ Zuzena

nota
urtea
motibazioa
nota_finala

Saihestu bereziki:

ñ
azentuak (á é í ó ú)
ikurrak (% ? ! / -)

4. Aurrizkiak (prefijoak) erabiltzea

Praktika oso gomendagarria da aurrizkiak erabiltzea, aldagaien mota identifikatzeko.

Horrela, datu-basea asko errazago interpretatzen da.

Datu demografikoak

Aurrizkia: dem_

Adibideak:

dem_adina → ikaslearen adina
dem_sexua → ikaslearen sexua
dem_herrialdea → jatorrizko herrialdea
dem_maila → ikasketa maila edo ikasturtea

Datu akademikoak

Aurrizkia: akad_

Adibideak:

akad_matematika_nota
akad_euskara_nota
akad_batezbestekoa
akad_ikasketa_orduak

balorazio edo eskala aldagaiak

Aurrizkia: val_

Normalean Likert eskalak erabiltzen dira (1–5 edo 1–7).

Adibideak:

val_motibazioa
val_interesa
val_gogobetetasuna

Adibidez eskala:

Balioa	Esanahia
1	Oso baxua
2	Baxua
3	Ertaina
4	Altua
5	Oso altua

Interbentzio aurreko eta ondorengo neurketak

Aurrizkiak:

pre_ → interbentzioaren aurretik
post_ → interbentzioaren ondoren

Adibideak:

pre_matematika_nota
post_matematika_nota

pre_motibazioa
post_motibazioa

Horrela azter daiteke programa edo metodologia batek eragina izan duen ala ez.

Adibide osoa: Hezkuntza ikerketa batean erabil daitezkeen aldagaiak¶

Aldagai demografikoak

Aldagaia	Deskribapena	Mota
dem_sexua	ikaslearen sexua	nominala
dem_adina	ikaslearen adina	zenbakizkoa
dem_herrialdea	jatorrizko herrialdea	nominala
dem_maila	ikasturtea	ordinala

Aldagai akademikoak

Aldagaia	Deskribapena	Mota
akad_ikasketa_orduak	astean ikasten dituen orduak	zenbakizkoa
akad_matematika_nota	matematikako nota	zenbakizkoa
akad_euskara_nota	euskarako nota	zenbakizkoa
akad_batezbestekoa	batez besteko nota	zenbakizkoa

Eskala psikopedagogikoak

Likert eskala (1-5):

Balioa	Esanahia
1	Oso desados
2	Desados
3	Neutrala
4	Ados
5	Oso ados

Aldagaiak:

val_motibazioa
val_interesa
val_autoefikazia

Interbentzio aurretik eta ondoren

Aldagaia	Deskribapena
pre_matematika_nota	programaren aurreko nota
post_matematika_nota	programaren ondorengo nota
pre_motibazioa	motibazioa programaren aurretik
post_motibazioa	motibazioa programaren ondoren